İletişim | Hakkımızda
ANHA

Dêrik’teki Koçerler kültürlerini koruyor

VASTÊR MÎRZA

DÊRIK – Cizîrê bölgesindeki Koçer aşiretler, Baas rejiminin araplaştırma ve asimilasyon politikalarına karşı kültürlerini tarihten günümüze kadar korumayı başarabildi.

Koçer aşiretler Koçerler bölgesinde yaşamakta ve bu bölge Qereçox dağları ve Rojava Kürdistanı ile Güney Kürdistan sınırına düşmektedir. Koçerler bölgesinde 33 Koçer köyü bulunmakta ve Dêrik kentine bağlıdır. Bu bölgede Koçerler yaşadığı için bölgenin ismi de Koçerler bölgesi olarak adlandırılmıştır.

Bu bölgenin tarihi Sykes-Picot anlaşmasına gider. Bu anlaşma sonucunda sınırlar belirlenir. Suriye, Iraki İran ve Türkiye sınırları içerisinde Kurdistan 4 parçaya bölünür. Bu parçalanmanın ortaya çıkardığı sonuçlardan dolayı aşiretler yani Koçer aşiretleri bölgede kalır ve tüm Kurdistan bölgesini dolaşıp, eskisi gibi hayvanlarını otlatıp besleyemezler.

Eskiden insanlar hayvanlarını otlatmak ve yetiştirmek amacıyla koçerlik yapmışlardır. Gezilerin Güney Kürdistan’da Şengal dağlarından başlayarak, Herekol beylerine, Van gölüne yayla alanlarına yani Bakûrê Kurdistan’da son bulmaktaydı. Her yıl tekrarlanan bir durum olarak devam ederdi.

Koçerler geçim kaynaklarını hayvanlardan sağlarlardı. Ancak Koçerler de artık bu göçer yaşamından köy yaşamına geçiş yaptılar, tarımsal ürünlerle geçim kaynaklarını sağladılar. Buğday, arpa, mercimek ve birçok farklı ekinler de ekilerek yaşam sürdürülmeye devam edildi. Yine köy yaşamına geçişte Kerpiç evler tercih edilerek çamurdan yapıldı.

Koçerler bölgesinde yalnızca Koçer aşiretleri dışında birçok Kürt aşiretleri de bulunmakta. Koçerlerin bu bölgede sayısal oranda daha fazla olmasından dolayı bu bölge Koçerler bölgesi olarak adlandırılmıştır.

Koçerler bölgesi bölge olarak birçok aşiretle tanınır. Bazı kaynaklara göre ise, bölgede 2 temel aşiret bulunmakta bunlarda “Şeld ve Mîranin” aşiretleridir. Bölgedeki sakinlerin belirttiklerine göre Koçerler burada iki koldur. Birinci kol, Mîran aşiretidir ve bu isim ise 18’inci yüzyılın başlarında hayvan besleyen aşiretler tarafından isimlendirilmiş ve kendi içerisinde ise Mîran, Dudêra Elka ve Ilka aşiretleri olarak bölünmüştür.

Koçer aşiretleri içinde 2’inci kol ise Şeld aşiretidir. Kendi içerisinde de Xêrka aşireti olarak bölünmüş ve Banê Şikeftê, Elî Gamêş, Şerk ve Teqil Beqil köylerinde kalıyorlar. 2’inci bölüm de Teya aşiretidir ve Girgê, Hiyûl köylerindeki Mûsa, Reşa, Batwa, Kejan aşiretleridir. 19’uncu yüzyılda Reş axa’nın önderliğindeki aşiretler Başa ailesine geçmiştir.

Bazı kaynaklara göre Koçer aşiretlerinin 5 parça oldukları söylenir:

1- Wara Serê aşireti: Siwêdiyê, Sêgira, Qildoman ve Giresorê Feqe köylerinde kalırlardı.

2- Sênika aşireti: Bista Sos ve Tebkî köylerine yerleşmişlerdir.

3- Berkelhî aşireti: Qereçox, Kaniya, Til Xenzîr, Kelhî, Gir Kenda, Gundik ve Girkgê Hiyûl köylerine yerleşmişlerdir.

4- Xêrka aşireti: Elî Gamîş, Banê Şikeftê, Şerk ve Teqil Beqil’e yerleşmişlerdir.

5- Teya aşireti: Girgê Hiyûl’a yerleşmişlerdir.

Koçerlik yaşamına ilişkin Kelhî köyünde yaşayan Iyade Hacî isimli yurttaş, çobanlık ve hayvanları yetiştirmeyi atalarından öğrendiğini ve yaşamlarında öncelikli bir yaşam kültürü olduğunu vurguladı. Eskiden Koçerlerin yıl boyunca dolaşıp, hayvanlarını yetiştirirlerdi diyen Iyade Hacî, köylerde yaşamalarına rağmen atalarının onlara miras bıraktığı mesleği bırakmayacaklarını kaydetti.

Hacî, “Araplaştırma siyaseti yürüten Baas rejim güçlerinin asimilasyon çalışmalarına rağmen Kürt kültürünü Koçer aşiretleri korumasını bildi” diyerek, “Bölgedeki Koçerlere çağrıda bulunarak, Kürtlere ait Koçerlik mirasını korumalarını söyledi.

Sürü sahibi Salih Qasim Bênav isimli yurttaş hayvan yetiştirmek, Koçer aileleri için yegane geçim ve yaşam kaynağı olduğunu belirtere, yoğurt, süt, et Dêrik kentindeki yünleri bulma vb. imkanları sağladıklarını belirti.

“Koçer ailelerinin hepsi hayvan yetiştirmektedirler” diyen Bênav, kimileri sürüyü otlatırlar, kimilerinin ise hayvanlardan sağlanan süt vb. ürünleri yoğurt ve peynir gibi yapımı işlerini omuzlandıklarını söyledi.

 (ss)

ANHA

DRK-DIROKA-ASIREN-KOCERA-1 DRK-DIROKA-ASIREN-KOCERA-2 DRK-DIROKA-ASIREN-KOCERA-3  DRK-DIROKA-ASIREN-KOCERA-5