İletişim | Hakkımızda
ANHA

İran eylemleri nereye gidiyor?-2

DOSYA

MEDYA HENAN

QAMIŞLO –Tüm iktidarın tek kişide toplandığı İran’da, Fars olmayan halklar büyük baskıya uğruyor. İran’daki eylemlerin sebebinin ekonomik olduğu iddia edilse de esas sebebi, halklara karşı yürütülen siyasettir.

İran coğrafyası ve nüfusu

Çok uluslu bir yapıya sahip olan İran’da çoğunluğu Fars, Kürt, Arap, Beluci ve Türkmen halkları yaşıyor. Son sayımlara göre yüzde 51 Farslardan oluşan İran nüfusu 79 milyon.

31 eyaletten oluşan İran’da, 11 eyaletin nüfusu Fars yoğunlukluyken, Doğu Kürdistan bölgesinde yer alan 7 eyalette ise Kürt nüfusu yoğun.

Rejim, Fars olmayan halklara yaklaşımıyla kendini var ediyor

İran rejimi, diğer kesimlerin hareketlerinin, varlığı ve kalıcılığının üzerinde olumsuz etki etkide bulunacağını biliyor, bu yüzden de tüm imkanlarıyla bu hareketleri yok etmeye çalışıyor. Sonuç olarak İran rejimi türlü yöntemlerle, Fars olmayan halklara baskı yapıyor ve onları başlıca haklarından mahrum bırakarak bölgede kendi güvenlik güçlerini arttırıyor.

İran rejimine karşı tepki gösteren ya da eylemler organize edenlerin kaderi tutuklanmak ya da yargısız infaz oluyor. Siyasi tutuklular zindanlarda ağır işkencelere uğruyor ve savunma hakkından yoksun bir şekilde yargılanarak idam cezasına çarptırılıyor.

Türlü yöntemlerle ülke mozaiği üzerinde hakimiyet kuran İran rejimi, Fars olmayan halklar üzerinde aç bırakma siyaseti uygularken, Arap ve Kürtlerin anadillerinde eğitim görmesini yasakladı, Sünnilerin Tahran’da cami açmasına izin vermedi.

İran rejimi muhalefetin ve eylemlerin önünü almak için birçok sert yöntem kullanıyor. Eylemcilere vahşice yaklaşıyor ve karşıtlarını idamla yargılıyor. İdam edilen kişi sayısının arttığı Hasan Ruhani döneminde, idam edilen sayısı 2000’i buldu.

İran ekonomisi

İran, Ortadoğu’daki en zengin ülkelerden biri. Farklı ekonomi alanları olan İran’da ilk sırada petrol ve gaz satışı geliyor. İran, Suudi Arabistan’dan sonra Ortadoğu’daki petrokimya alanında en büyük ikinci ülke. Ayrıca Ortadoğu’da en büyük demir kaynaklarına sahip ülke. Otomotiv alanında ise ürünlerini Ortadoğu ve Kuzey Afrika’ya ihraç ediyor.

Tarımın önemli olduğu İran’da topraklar tütün, çay, buğday ve arpa yetiştirmeye elverişli. Ayrıca havyar ve fıstık da önemli tarım ürünleri arasında yer alıyor.

Kaynaklara göre, İran ekonomi gelirlerinin yüzde 80’i İran hükümetine gidiyor ve İran halkları ülke gelirlerinden faydalanamıyor. Sonuç olarak da yurttaşların yaşam koşulları gittikçe kötüleşiyor.

İşsizlik artıyor

İran araştırma merkezlerine göre, İran’da işsizlik yüzde 12’ye ulaşmış durumda. Fars bölgelerinde işsizlik oranı yüksek değilken, Kermanşah (Kürt bölgesi), Ahvaz (Arap bölgesi) ve Belucistan’ta işsizlik oranı yüzde 60’ları geçmiş durumda. Bu durum da Fars olan İran yönetiminin, halklar arasındaki ayrımcılığını gözler önüne seriyor.

İran’daki işsizlik sorunu, yeni bir sorun değil ve gittikçe de artıyor. İran Parlamentosu Araştırma Merkezi’ne göre, Hasan Ruhani döneminde işsizlik oranı en üst seviyeye çıktı.

Ağustos 2017’de İran Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlı Ali Rabii, her beş dakikada bir İranlı bir yurttaşın işsiz kaldığını belirterek, 800 bin işsiz yurttaşa iş bulunması çağrısı yapmıştı.

İşsizliğin arttığını gösteren resmi veriler, İran hükümetinin köklü bir çözüm sözü ve proje ilanlarına rağmen, işsizliğe karşı herhangi bir çözüm geliştirmediğini gösteriyor.

İmkanlara rağmen hükümet depremzedelere yardım sunmadı

Kürt, Arap ve Beluci yurttaşlar, İran rejiminin ayrımcı siyasetlerine maruz kalıyor. Özellikle Kürtler, siyasi çalışmalardan yoksun ve büyük yoksulluk içinde yaşıyor. 13 Kasım 2017’de Doğu Kürdistan’ın Kermanşah ilinde meydana gelen depremde 474 yurttaş yaşamını yitirdi ve 9 binden fazla kişi de yaralandı. Ancak İran hükümeti, tüm imkanlarına rağmen depremzedelere yardımda bulunmadı.

İran kentlerinden tepkiler

Yaşam koşullarının güçlüğü sonucu, yurttaşlar ayaklandı ve pahalılığa, işsizliğe karşı tepki göstererek yaşam koşullarının iyileştirilmesini istedi.

İran’ın en büyük ikinci kenti olan Meşhed kenti, Şahord, Kaşmer, Razavi, Nişabur, Kermanşah, İsfahan, Mihemra, Loristan, Şerzad kentlerinde halk ayağa kalktı ve eylemler Tahran ile diğer kentlerde de yayılıyor.

Bir anda başlayan eylemlerin endişe yarattığı İran rejimi, eylemcilere sert müdahale etti. Eylemciler iktidara “Siyasi tutsakları serbest bırakılsın”, “Ya özgürlük ya ölüm”, “Diğer ülkelerden elini çek, bizi düşün”, “Yurttaşlar dileniyor, dindarlar Allah gibi davranıyor”, “Suriye’den çıkın, bizi düşünün”, “Canımı İran için feda ederim, Gazze ve Lübnan için değil”, “Ruhani’ye ölüm” sloganlarını haykırıyor.

İran’ın paraları nereye harcanıyor?

İranlı hukukçular ve siyaset yorumcuları, İran hükümetinin ülke kaynaklarını Irak, Suriye ve Yemen’de “mezhebi milisler” için ayırdığını, diğer yandan İran toplumunun ekonomik ve toplumsal sorunlarla yüz yüze kaldığını söylüyor.

İran; Şii hilalini oluşturmak, İran ile Suriye’yi bağlayarak Lübnan’a ulaşmak, bölgede siyasetini yürütmek için Suriye, Irak ve Lübnan başta olmak üzere komşu ülkelere müdahalelerde bulunuyor. İran, Devrim Muhafızları Ordusu ve birçok farklı silahlı grubu, DAIŞ’le savaş adı altında Suriye’ye ve Irak’a gönderdi.

Ayrıca Lübnan Hizbullahı’na ve Yemen’deki Husilere yardım eden İran, Bahreyn’e de müdahalede bulunuyor. İran, Suriye ve Irak’taki Kürt halkına karşı da Türkiye ve Katar’la ortak hareket ediyor. Öbür yandan da Suudi Arabistan ve bölgedeki birçok ülkede Sunnilere karşı bir hareket içerisinde.

İran’a bağlı gruplar şu anda Suriye’yi Irak’la bağlamak için Bukemal kenti yakınlarında çalışma yürütüyor. Tahran son süreçte Tahran-Akdeniz arası bir yol kullanıyor. Bu proje tamamen İran hükümeti tarafından finanse ediliyor. Bu durum da İran halkının daha da öfkelenmesine ve rejime karşı ayaklanmasına yol açtı. Son günlerde gerçekleşen eylemlere ait videolarda, Hasan Ruhani ve Ali Hamaney’e ait fotoğrafların yakıldığı görülüyor.

Güvenlik güçleri eylemcilere sert müdahalede bulunuyor

Eylemler düzenlendikten ve İran rejimine karşı sloganların atılmasının ardından, İran hükümeti hemen harekete geçerek eylemcilere sert müdahalelerde bulundu. Suriye’den tecrübe eden güvenlik güçleri, eylemcilere sert bir şekilde saldırdı.

İran hükümetinin eylemcilere karşı yürüttüğü yöntemlerden biri de güvenlik güçlerini sivil kıyafetlerle eylemcilerin arasına karışarak, rejim taraftarı eylemler düzenlemeye zorlaması.

ANHA