İletişim | Hakkımızda
ANHA

Kürt Dilinin Rojava’da yeniden dirilişi

DOSYA

SÎPAN SILO-AHÎN BEREKAT

HABER MERKEZİ – Kürt Dilinin zengin hazinesi onun dünya üzerinde canlılığını koruyan dillerden biri olduğunu göstermektedir. Soykırım politikalarına karşı asırlardır süren direnişi onun kadimliğini göstermektedir.15-GULANE-ROJA-ZIMANE-KURDIYE ‫(153027075)‬ ‫‬

Halkların temel kimliği ve kültür öğesi hiç şüphesiz dildir. Dil toplumun, tarihsel ve kültürel gelişiminin ve bunların birbiriyle olan bağlantısının göstergesidir. Bir ulusun gelişmişlik düzeyi de onun dilinin gelişmişliği ile ölçülebilir.

Kürtçenin köklerini tanımamız için tarihe göz atmak gerekecektir. Bilindiği gibi Kürtçe Hint-Avrupa dil grubunda yer almaktadır.

Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan Kürt Sorunu ve Demokratik Ulus Çözümü adlı 5. savunmasında, “Bu unvan yanlış verilmiştir; Aryen dil-kültür grubu demek daha doğrudur” demektedir.

15 Mayıs Kürt Dil Bayramı vesilesiyle hazırladığımız bu dosyada Kürtçenin Suriye’de soykırım politikalarına karşı direnişine dikkat çekeceğiz.

Kürt halkı yıllardır ulus-devlet sistemi tarafından baskılara, katliamlara ve her alanda soykırımlara maruz kalmıştır. Bütün ulus-devletlerde olduğu gibi Suriye’de de hakim olan şovenist devlet anlayışı, kendi ulusundan olmayan halklara karşı her türlü baskı yol ve yöntemini yürütmüştür. Çok sayıda Kürt yurttaş kimliksiz yaşamıştır. Kürtçe hem okullarda yasaklanmış hem de Kürtçe kitapların dağıtımı ve basımı yasaklanmıştı. Kürtçe ile ilgili herhangi bir kurum ya da kuruluş bulunmuyordu.15-GULANE-ROJA-ZIMANE-KURDIYE ‫(1)‬

Bütün bu politikalara rağmen Suriye’de Kürt dili için verilen mücadele 1920’lere kadar dayanmaktadır.

Baas partisi Merkez Komite Üyesi Mihemed Teleb Hîlal 1965’de Cizre Kantonuna ilişkin 12 maddelik genelge çıkarmıştı. Bu genelgede amaç Kürtleri göç ettirmek ve Kürt halkına karşı açlık politikalarını yürütmekti. O günden itibaren Kürt halkı kendi dilindenuzaklaştırılıp Araplaştırılmayla yüz yüze bırakılmıştı.

Kürtlerin bu durumu 2002 yılına kadar sürdü. Kürt dilinin geliştirilmesi adına ilk örgütlenme çalışmaları 2002 yılında Reqqa’da 35 delegenin katılımıyla gerçekleşen kongrede oldu. Kongrede Kürt Dil Kurumu’nun oluşturulması kararı alınmış, ancak karar hayata geçirilemeden kongrede yer alan 35 kişi Baas rejimi tarafından birer birer gözaltına alınmıştı.15-GULANE-ROJA-ZIMANE-KURDIYE ‫(153027073)‬ ‫‬

Kürt Dil Kurumu 2007 yılında ilk kongresini Kobanê’de, ikinci kongresini de 2008 yılında Halep’te gerçekleştirerek örgütlenme çalışmalarında adım attı.

Suriye Devrimi’nin başladığı ilk dönemlerde Kürt Dili Eğitimi, Baas rejiminin istihbaratından dolayı gizli ve gözlerden uzak bir şekilde veriliyordu. Çünkü o dönem bu çalışmayı yapanlar rejim tarafından direkt tutuklanıyordu.

Rojava Devrimi ve anadilde eğitim hakkı

Rojava Devrimi’nin ortaya çıkmasıyla her alanda olduğu gibi anadilde eğitimde de büyük kazanımlar elde edildi.

Devrim sürecinin ilk zamanlarında daha aktif faaliyet yürüten Kürt Dil Kurumu artık açık bir şekilde devreler halinde Kürt Dili eğitimi vermeye başladı. Sonrasında Efrin, Kobanê ve Girkê Legê’deki okullarda Kürtçe ders verilmeye başlandı.15-GULANE-ROJA-ZIMANE-KURDIYE ‫(153027076)‬ ‫‬

2012 yılında Amûdê’de üçüncü kongresini gerçekleştiren Kürt Dil Kurumu, bu kongrede acil bir şekilde Kürt Dili öğretmenlerinin yetiştirilmesi için kararı aldı.

Bu kararın üzerine Rojava genelinde Kürtçe eğitim verebilecek öğretmenler yetiştirmek üzere Kürt Dili Akademileri açıldı.

Rojava Kantonlarında Demokratik Özerklik Yönetiminin ilan edilmesinin ardından Kürt dili okullarda eğitim dili olarak kullanılmaya, Baas rejim döneminde değiştirilen köy ve kent isimlerinin asıl adları kullanılmaya başlandı. Öte yandan Kürt Dili çalışmaları adına kurumlar ve merkezler oluşturuldu.

Eğitim alanlarının genişlemesi, kurumun çalışmalarının da genişlemesi anlamına geliyordu. 2014 yılında gerçekleşen kongre ile Kürt Dil Kurumu çalışmaları kapsamında isim değişikliğine giderek ‘Dil ve Eğitim Hareketi’ adını aldı ve sadece dil çalışmalarında değil, toplum yönelik eğitim çalışmalarını yürütme görevini de üstlendi. Kongrede ayrıca bütün halkların dili ve kültürünün korunması için de karar alındı.

Kongrede alınan kararlar hayata geçti ve Rojava ile Kuzey Suriye’deki okullarda, o topraklarda yaşayan halkların dillerinde ilkokul öğrencilerine resmi olarak eğitim verildi.

Enstitü ve üniversiteler açıldı15-GULANE-ROJA-ZIMANE-KURDIYE ‫(153027074)‬ ‫‬

2015 yılında Rojava’nın bütün bölgelerinde öğretmen yetiştirme enstitüleri, Efrin Kantonunda ise ‘Efrin Üniversitesi’, 2016’da da Qamişlo’da ‘Rojava Üniversitesi’ açıldı.

Cizre Kantonunda 14 öğretmen yetiştirme enstitüsü ve 5 adet de Kürt Dil Akademisi, ayrıca Kürt Dili çalışmaları yürüten 30 kurum açıldı. Öte yandan Rojava Üniversitesi’nin 5 fakültesinde Kürtçe eğitim veriliyor.

Efrin Kantonunda da üniversiteyle beraber 13 enstitü ve 4 akademi bulunuyor.

Kobanê kantonunda ise 2 enstitü ve bir akademi ile Kürt Dili çalışmaları yürütülüyor.

12 bin öğretmen yetiştirildi

Dil ve Eğitim Hareketi’nin 2015’te gerçekleşen kongresinde de çalışmaların demokratik ulus anlayışı çerçevesinde yürütülmesi ve bütün dillerin korunması için isim değişikliğine gidildi ve ‘Demokratik Toplum Eğitim Komitesi’ (KPC-D) şeklinde isim değişikliğine gidildi.

2015-16 ve 2016-17 eğitim yıllarında Rojava kantonlarında her düzeyde Kürtçe eğitim verildi.

Komitenin kararına göre Kürt Dilinin toplumun her kesimine ulaşması için bütün köylerde, kasabalarda ve mahallerde dil kurumları açılacak. 2016 yılında yürütülen çalışmalarda 500 eğitim devresi başlangıç, orta ve üst düzey bütün aşamalarda mezun verdi.

Geleceğe ilişkin projeler

KPC-D, Kürt Dilinin yayılması ve gelişimi için yoğun çalışmalar yürütüyor. Komitenin projeleri arasında yeni kurtarılan bölgelerde açılması planlanan 5 öğretmen enstitüsü ve 2 akademi yer alıyor.

Komite öte yandan Kürtçe eğitim verecek olan 5 üniversite açmak içinde çalışmalarını sürdürüyor.

Demokratik Toplum Eğitim Komitesi ayrıca dil coğrafyası ve tarihi üzerine kitap ve broşür çıkarma hazırlığı da yapıyor.

Kaynak:

-Kürt Dil Kurumu Arşivi

-Demokratik Toplum Eğitim Komitesi Arşivi

-Efrin, Kobanê ve Cizre Kantonu Eğitim-Öğretim Konseyleri Arşivleri

-Hawar Haber Ajansı

(cj)

ANHA